Amortisman Nedir? Amortisman Uygulaması Nasıl Yapılır?

Vergi uygulamaları açısından amortisman bir iktisadi kıymetin  değerinin giderleştirme yöntemidir. İktisadi kıymetlerin yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalması ön görülerek değerlerinde ki azalışı giderleştirme esasına dayanır. İşletmenin sahip olduğu ve işletmede bir yıldan daha uzun süreli kullanılan ve belirli bir rakamın üzerinde iktisadi kıymetlerin yasal defterlere direkt gider yazmayıp, belirli bir orana tabi tutulup ve belirli dönemlere yayarak giderleştirme uygulamasıdır.

Maliye Bakanlığı amortisman uygulamasına tabi tutulacak iktisadi kıymetlerin asgari değerlerini her yıl belirlemekte ve yeni yılda yeniden değerleme oranında arttırmaktadır.

2019 yılı için işletmeler tarafından satın alınan ve gider olarak kullanımında maliyenin müsaade ettiği iktisadi kıymetlerin KDV hariç değerlerinin 1.200,00 TL’yi aşması halinde amortismana tabi tutulacaktır. Bu iktisadi kıymetlerin 1.200,00 TL veya daha aşağı bir değerde olması halinde yasal defterlere direkt gider olarak yazılabilinecektir.

İşletmenin satın aldığı iktisadi değerlerin dışında Finansal kiralama kanuna istinaden kiralanan değerler içinde amortisman uygulama hükümleri geçerlidir.

Amortisman hususunda oranları belirlemeye ve değiştirmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Amortisman uygulaması iktisadi kıymetin satın alındığı yılda başlar. Amortisman yolu ile giderleştirme aylık, üç aylık veya yıllık uygulanabilir. Her hangi bir sebeple amortisman uygulanmayan yılların amortismanı daha sonraki yıllarda uygulanamaz ve amortisman süresi uzatılamaz.

Amortisman süresi ve oranları iktisadi kıymetler açısından farklılık arz etmektedir. Örneğin otomobillerde faydalı ömrü 5 yıl normal amortisman oranı ise % 20 iken kişisel bilgisayarın faydalı ömrü 4 yıl normal amortisman oranı ise % 25 dir. Amortisman oranı 1 rakamının faydalı ömre bölünmesi ile bulunmaktadır.

Şubat ayı ve Şubat sonrası alınan iktisadi kıymetlerde, binek araçlar hariç alım ayından öncesine ait aylarında amortisman tutarları da giderleştirilebilir. Örnek 01.11.2019 tarihinde alınan bir bilgisayar için yılın önce ki on aylık dönemine ait amortismanı da gider olarak kullanıla bilir.

Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobilleri hariç olmak üzere, işletmelere ait binek otomobillerinin aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrılır. Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer, itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir.
Örnek, ticari taksi işletmesi veya araç kiralama işletmeleri dışında ki işletmeler bir binek otoyu 05.11.2019 tarihinde satın aldığında 11 ve 12. Aylara ait amortisman giderlerini 2019 yılında gider olarak yasal defterlerine yaza bilecek fakat alış ayının öncesinde ki on aylık amortisman giderini 5 yıllı faydalı ömrün son yılı olan 2023 yılında amortisman yolu ile giderleştirebilecektir. Ticari taksi işletmesi veya araç kiralama işletmeleri ise kıst dönem amortisman uygulamasına tabi değillerdir, bunlar normal amortisman uygulması yapacaklardır. Unutulmamalıdır ki amortisman, basit usul mükellefler için uygulanabilecek bir giderleştirme yöntemi değildir. Basit usul mükellefler amortisman uygulaması yapamazlar.

Örnek; 01.11.2019 tarihinde bedeli 100.000,00 TL olan bir araç satın alınmış olsun ve bu alım işlemi için 18.000,00 TL’de (%18) KDV ödenmiş olsun fatura toplamı 118.000,00 TL olacaktır. 01.11.2019 tarihinde kamyon satın alan mükellef satın alma tarihinden önce on aylık amortismanı hem de onbir ve onikinci ayları yasal defterlerine gider olarak yazabilecektir. Dikkat edilmesi gereken husus amortisman KDV hariç araç bedeli üzerinden ayrılmaktadır.
Amortiman hesaplama:
Araç Bedeli : 100.000,00
Faydalı Ömür : 5 yıl
Normal amortisman oranı : % 20

Bu araç için alış tutarı 5 yıla bölünecek ve her yıl ayrılacak amortisman tutarı hesap edilecek.
100.000,00 / 5 yıl = 20.000,00 Her yıl ayrılabilinecek azami amortisman tutarı
Bulunan yıllık 20.000,00 TL lik amortisman aylık, üç aylık veya yıllık giderleştirme yapılabilir.

Amortisman uygulamasında gözden kaçırılmaması gereken husus, amortisman yöntemi ile aslında iktisadi kıymetim alış bedeli ayrılan amortisman kadar aşağı çekilmiş oluyor bu durumun etkisi ise şöyle izah edilebilir.
KDV hariç 100.000,00 TL ye alınmış araç için hiç amortisman ayrılmadığında bir süre sonra burada kaç yıl geçtiğinin bir önemi yok gene 100.000,00 TL’ ye satıldığından araç satışından dolayı kar veya zarar doğmaz. Fakat 100.000,00 TL’ ye alınan araç için 40.000,00 TL amortisman ayrıldığını var saydığımızda ve aracın da 100.000,00 TL ye satılması durumunda alış bedeli ayrılan amortisman kadar giderleştirilmiş, alış bedeli aşağı düşmüş olur. Bu durumda alış bedeli artık 100.000,00 TL değil 60.000,00 TL dir ve 60.000,00 TL alış bedeli ile 100.000,00 TL satış bedeli kıyaslandığında bu satıştan dolayı 40.000,00 TL araç satış karı doğacaktır.

Aşağıda ki linkten güncel amortisman oranlarına ulaşılabilir.

https://www.gib.gov.tr/fileadmin/user_upload/Yararli_Bilgiler/amortisman_oranlari.pdf

213 sayılı Vergi Usul Kanunu 269. Maddesi Amortisman Mevzuunun kapsamını belirlemektedir.

İktisadi kıymetlerin amortismanı
Amortisman mevzuu: Madde 313 – (Değişik birinci fıkra: 21/1/1983-2791/6 md.) İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269 uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin, bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder.

Gayrimenkuller: Madde 269 – İktisadi işletmelere dahil bilümum gayrimenkuller maliyet bedelleri ile değerlenir. Bu kanuna göre, aşağıda yazılı kıymetler gayrimenkuller gibi değerlenir:
1. Gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri ve teferruatı;
2. Tesisat ve makinalar;
3. Gemiler ve diğer taşıtlar;
4. Gayrimaddi haklar.
Gayrimenkullerde maliyet bedeline giren giderler:

Arazide amortisman: Madde 314 – Boş arazi ve boş arsalar amortismana tabi değildir. Ancak: 1. Tarım işletmelerinde vücuda getirilen meyvalık, dutluk, fındıklık, zeytinlik ve güllüklerle incir bahçeleri ve bağlar gibi tarım tesisleri; 2. İşletmede inşa edilmiş olan her nevi yollar ve harklar; Amortismana tabi tutulur.

Normal amortisman: Madde 315 – (Değişik: 17/12/2003-5024/3 md.) Mükellefler amortismana tâbi iktisadî kıymetlerini Maliye Bakanlığının tespit ve ilân edeceği oranlar üzerinden itfa ederler. İlân edilecek oranların tespitinde iktisadî kıymetlerin faydalı ömürleri dikkate alınır.

Azalan bakiyeler usulüyle amortisman: Mükerrer Madde 315 – (Ek: 19/2/1963-205/19 md.) Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerden dileyenler, amortismana tabi iktisadi değerlerini, azalan bakıyeler üzerinden amortisman usulü ile yok edebilirler. Bu usulün tatbikinde; 1. Her yıl, üzerinden amortisman hesaplanacak değer, evvelce ayrılmış olan amortismanlar toplamının tenzili suretiyle tesbit olunur. (Ek hüküm: 17/12/2003-5024/4 md.) Enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde, üzerinden amortisman ayrılacak değer, amortismana tâbi iktisadî kıymetin düzeltilmiş değerinden daha evvel ayrılmış olan amortismanların toplamının taşınmış değerleri indirilmek suretiyle tespit edilir. 2. (Değişik: 17/12/2003-5024/4 md.) Bu usulde uygulanacak amortisman oranı % 50’yi geçmemek üzere normal amortisman oranının iki katıdır. (1) 3. Bu usulde amortisman süresi normal amortisman nispetlerine göre hesaplanır. Bu sürenin son yılına devreden bakıye değer, o yıl tamamen yok edilir.

Madenlerde amortisman:
Madde 316 – İşletme sebebiyle içindeki cevherin azalmasından dolayı maddi değerini kaybeden madenlerin ve taş ocaklarının imtiyaz veya maliyet bedelleri, ilgililerin, müracaatları üzerine bunların büyüklük ve mahiyetleri göz önünde tutulmak ve her maden veya taş ocağı için ayrı ayrı olmak üzere Maliye ve Sanayi Bakanlıklarınca belli edilecek nispetler üzerinden yok edilir. Fevkalade amortisman: Madde 317 – Amortismana tabi olup: 1. Yangın, deprem, su basması gibi afetler neticesinde değerini tamamen veya kısmen kaybeden; 2. Yeni icatlar dolayısiyle teknik verim ve kıymetleri düşerek tamamen veya kısmen kullanılmaz bir hale gelen; 3. Cebri çalışmaya tabi tutuldukları için normalden fazla aşınma ve yıpranmaya maruz kalan; Menkul ve gayrimenkullerle haklara, mükelleflerin müracaatları üzerine ve ilgili Bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığınca her işletme için işin mahiyetine göre ayrı ayrı belli edilen “Fevkalade ekonomik ve teknik amortisman nispetleri” uygulanır.

Madde 320 – Amortisman süresi, kıymetlerin aktife girdiği yıldan başlar. Bu sürenin yıl olarak hesaplanması için (1) rakamı mükellefçe uygulanan nispete bölünür.(Ek: 24/6/1994-4008/12 md.; Değişik: 25/5/1995-4108/6 md.) Faaliyetleri kısmenveya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobilleri hariç olmak üzere, işletmelere ait binek otomobillerinin aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrılır. Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer, itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir.

Benzer Kavramlar    :

Amortisman nasıl hesap edilir.

Amortisman hesaplama

Normal amortisman

Kıst amortisman

Kısmi amortisman

Amortisman nasıl uygulanır.

Amortisman zorunlu mu

Yıpranma payı

Bir cevap yazın